Zdrowa skóra chroni nasz organizm przed różnymi drobnoustrojami. Podstawowym elementem tej ochrony jest naskórek, a zwłaszcza warstwa rogowa i płaszcz lipidowy na jej powierzchni. Dodatkową obronę przed drobnoustrojami chorobotwórczymi zapewniają swoiste i nieswoiste mechanizmy immunologiczne. Również kwaśny odczyn na powierzchni skóry (pH 5,4 – 5,9) faworyzuje względnie mniej szkodliwe bakterie i chroni przed szczepami patogennymi.
Zakażenia paciorkowcowe - Róża (erysipelas)
Częsta, ostra, rumieniowa, gwałtownie szerząca się infekcja skóry z towarzyszącymi objawami ogólnymi. Czynnikiem etiologicznym jest najczęściej Streptococcus pyogenes, rzadko inne paciorkowce i inne bakterie. Dawniej choroba występowała częściej na twarzy, obecnie najczęstszą lokalizacją są podudzia, a także ramiona u pacjentek po mastektomii i usunięciu węzłów chłonnych. Do zakażenia dochodzi w przypadku miejscowego uszkodzenie skóry związanego z infekcją wirusem opryszczki, międzypalcową grzybicą stóp, owrzodzeniami podudzi.
Początkowo pojawia się bolesny rumień, wyraźnie odgraniczony od otoczenia. U większości pacjentów występuje gorączka, dreszcze i limfadenopatia. W pewnych przypadkach może dojść do rozwoju cięższych postaci róży: pęcherzowej, krwotocznej, czy zgorzelinowej, a w skrajnych przypadkach również ropowiczej.
Zmiany różnicujemy z ostrym kontaktowym zapaleniem skóry, ale w tym przypadku nie stwierdza się objawów ogólnych. Również dość podobnie wygląda wczesna faza półpaśca i rumień wędrujący. Rumień guzowaty różni się wolniejszym przebiegiem. W toczniu rumieniowatym występują inne zmiany skórne oraz objawy narządowe.
Leczenie polega na stosowaniu okładów z sody lub 2% roztworu ichtiolu. W leczeniu ogólnym najczęściej stosuje się penicylinę ze względu na dużą wrażliwość paciorkowców na ten antybiotyk. W przypadkach uczulenia na penicylinę zwykle podaje się erytromycynę.
Liszajec niepęcherzowy (impetigo contagiosa) - zakażenia o etiologii mieszanej gronkowcowo-paciorkowcowej
Jest częstą, powierzchowną infekcją skóry występującą u dzieci. Czynnikiem etiologicznym jest Staphylococcus aureus i Streptococcus pyogenes. Liszajec charakteryzuje się dużą zakaźnością, często kilkoro dzieci z jednego środowiska (rodzina, przedszkole) choruje jednocześnie. W posiewach często stwierdza się równocześnie S. aureus i Str.pyogenes.
Objawem początkowym są drobne, wielkości łebka od szpilki, pęcherzyki usadowione na rumieniowym podłożu. Trudno je zauważyć, gdyż bardzo szybko pękają przekształcając się w charakterystyczne grube strupy barwy miodu. Zmiany mają tendencję do rozprzestrzeniania się i zlewania. Najczęściej zajmują twarz, szczególnie wokół nosa i ust, a także kark i dłonie.
Rokowanie jest dobre, z dobrą reakcją na leczenie. Najcięższym powikłaniem jest kłębuszkowi zapalenie nerek, jeżeli infekcja spowodowana była szczepami uszkadzającymi nerki. Częstość występowania tego powikłania szacowana jest na około 4%. W przypadku jakiegokolwiek podejrzenia należy wykonać u dziecka badanie moczu.
Liszajec zakaźny należy przede wszystkim różnicować z wtórnie zakażoną infekcją wirusem opryszczki zwykłej (HSV). Wykwity opryszczki częściej zajmują błony śluzowe i mają większą tendencję do układania się we wzory policykliczne. Również w niektórych infekcjach dermatofitowych, a zwłaszcza w zakażeniach patogenami zwierzęcymi, mogą występować strupy i sączenie.
Leczenie zależy od rozległości zmian skórnych. W przypadku występowania nielicznych wykwitów wystarczy leczenie zewnętrzne antybiotykiem, najczęściej mupirocyną lub kwasem fusydowym. U osób z ograniczoną chorobą miejscowe stosowanie mupirocyny lub kwasu fusydowego jest tak samo skuteczne, a nawet skuteczniejsze niż ogólnie podawane antybiotyki i powoduje mniej działań niepożądanych. Natomiast w przypadku zmian rozległych bezpieczniejsze jest włączenie ogólnego leczenia penicylinami półsyntetycznymi. Brakuje wiarygodnych danych porównujących skuteczność leczenia miejscowego i ogólnego u osób z rozległymi zmianami skórnymi.
